Kolorektal kanserde tarama ve takip

Kolorektal kanser riski nedir?

Kolorektal kanser sıklığı tüm ırklardaki kanserler arasında 4. sıradadır. Ömür boyu yakalanma riski 20’de 1’dir. Ailesinde kolorektal kanser hastalığı olanlarda risk artmaktadır. Kişide meme, rahim veya yumurtalık kanseri varsa kolorektal kanser gelişmesi riski de artmaktadır. Kişilerde veya ailelerinde kolon polipleri olanlarda risk yine artmaktadır. Crohn ve ülseratif kolit olan hastalarda zamanla risk artmaktadır.

Neden insanlar taranmalıdır?

Kolorektal kanserler erken evrelerde nadiren belirti verirler. Kolon kanserleri genelde polip şeklinde ortaya çıkarlar. Bu polipler hem kanser öncesi hem de kanserle alakasız olabilirler. Polipler tarama testleri ile tespit edilerek çıkartılabilirler ve kolorektal kanserler böylece önlenebilirler. Erken evredeki kanserler %90 oranında tedavi edilebilirler. Kolorektal kanserler kanama ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklere veya karın ağrılarına neden olduklarında evreleri genelde ilerlemekte olup hastaların %50’den azı ancak tamamen tedavi edilebilmektedir.

Hangi tarama testleri yapılmaktadır?

Dışkıda gizli kan testi dışkıda görünmez miktardaki kanamaları tespit ederek bu kanamaların kaynaklanabileceği kolorektal polipleri veya kanserleri gösterebilir. Eğer bu test pozitif ise kolonoskopi gereklidir.

Kolonoskopi ile uzun bir hortum kullanılarak kolon ve rektumun (kalın bağırsağın) iç katmanları incelenebilir. Normal görünmeyen alanlar örneklenebilir veya çıkartılarak test için laboratuvara gönderilebilir. Kolonoskopi çok güvenli ve etkili olduğundan en sık önerilen tarama testidir. Bu sayede tün kalın bağırsak görüntülenebilir ve kanser öncesi polipler çıkartılarak kalın bağırsak kanseri önlenebilir.

Kolonoskopi kalın bağırsak kanserlerinin taramasında altın standarttır.

Fleksibl (bükülebilen/esnek) sigmoidoskopi doktora kalın bağırsağın alt 1/3’lük kısmını inceleme olanağı sunar. Zaten poliplerin ve kanserlerin yarısı bu bölgeden kaynaklanmaktadır. Eğer bir anormallik görülürse kolonoskopi istenebilir. Dışkıda gizli kan ve fleksibl sigmoidoskopi sıklıkla kalın bağırsak kanseri taramasında birlikte kullanılmaktadır.

Ancak kolonoskopi mümkün olduğunda tarama için en uygun yöntem olarak kabul edilmekte olup yapılmaması için herhangi bir tıbbi engel yoktur.

Havalı baryum grafisi (çift kontrast kolon grafisi)’nde kalın bağırsak hava ve boya (baryum) ile doldurularak röntgen ışınlarıyla kalın bağırsağın iç tabakası görüntülenir. Bu tetkik ancak tam bir kolonoskopi yapılamadığında kullanılmaktadır.

Sanal kolonoskopi’de hava dolu kalın bağırsağın tomografi görüntüleri alınarak birleştirilir ve kolonoskopiye benzemektedir. Eğer anormallikler görülürse kolonoskopi gereklidir. Bu tetkik aynı zamanda tam kolonoskopi yapılamayan (başarısız) hastalarda da yararlıdır. Ancak çoğu sigorta şirketi bu işlemi karşılamayabilir.

Tarama önerileri nelerdir?

Herhangi bir risk faktörü olmayan kişilerde tarama 50 yaşında başlamaktadır. Önerilen her 10 yılda bir kolonoskopinin tekrarlanmasıdır. Eğer kolonoskopi yok ise her 5 yılda bir fleksibl sigmoidoskopi ile birlikte yıllık dışkıda gizli kan testi bir alternatif olabilir.

Ebeveynlerinde veya kardeşlerinde kalın bağırsak kanseri veya polipleri olan kişilerde tarama 40 yaşında veya yakınının hastalığının teşhis edildiği yaşın 10 yıl öncesinden başlamalıdır. Bu hastalar 5 yılda bir taranmalıdır.

Kalıtsal (ırsi) kalın bağırsak kanseri (HNPCC ve FAP gibi) daha nadir olan kalın bağırsak kanserleri olup çok daha sık tarama gerektirmekte ve daha erken yaşta başlanmalıdır.

Takip önerileri nelerdir?

Kanser öncülü polipleri alınan hastalara poliplerin boyutlarına, tipine ve sayılarına göre her 3-5 yılda bir kolonoskopi yapılmalıdır. Muayene aralığı çıkarılan poliplerin patoloji sonuçlarına göre değişir. Eğer bir polip kolonoskopi veya cerrahi ile tam olarak çıkartılmadıysa 3-6 ay aradan sonra kolonoskopi tekrar edilmelidir.

Kalın bağırsak kanseri olan hastaların çoğuna ameliyattan 1 yıl sonra kolonoskopi yapılacaktır. Eğer ameliyat öncesi tüm kalın bağırsak incelenemediyse ameliyattan 3-6 ay sonra kolonoskopi yapılmalıdır. Eğer bu ilk takip kolonoskopisi normal ise daha sonraki kolonoskopiler 3-5 yılda bir yapılmalıdır.

Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı olan hastalarda eğer hastalık 8 yıldan uzun süredir var ise her 1-2 yılda bir kolonoskopi ve çok sayıda biyopsiler alınmalıdır.

*Buradaki metin genel bir bilgilendirme olup, hastalıklar  değişkenlik gösterebileceğinden kişisel değerlendirme için cerrahınızla görüşünüz.

*Amerikan Kolon ve Rektum Cerrahları Derneği’nin hasta bilgilendirme broşürlerinden tercüme edilmiştir.